Antieke kaart van Flandria/ Vlaanderen 1579

Abraham Ortelius

Papier
38 ⨯ 50 cm
€ 1.350

Inter-Antiquariaat Mefferdt & De Jonge

• Über Kunstwerk
  Flandria, kopergravure uitgegeven in 1579 door Abraham Ortelius te Antwerpen. In de tijd met de hand gekleurd. Verso: Latijnse tekst. Afm. 38,7 x 50,3 cm. Dit was de tweede van drie platen van Vlaanderen vervaardigd door Ortelius voor zijn monumentale Theatrum Orbis Terrarum, de eerste 'moderne' wereldatlas. Deze rijk versierde kaart is vervaardigd naar een kaart uit 1540 van Gerard Mercator. In de Noordzee zien we een tweetal schepen in een vuurgevecht en ook een zeemonster verbeeldt het immer loerende gevaar. De kompasrichtingen zijn weergegeven in de hoeken van de prent en een allegorische vrouwenfiguur toont in haar ene hand graan, in de andere het wapen van Vlaanderen. In Ortelius' tijd bestaan er nog geen atlassen zoals wij die kennen. Wel losse kaarten voor zeelui en samengestelde atlassen die op bestelling worden gemaakt. Meestal bestaan die uit kaarten van verschillend formaat en ook de schaal varieert. Ortelius krijgt waarschijnlijk van cartograaf Gerard Mercator de suggestie om de geografische kennis en kaarten van de hele wereld uit allerlei bronnen te verzamelen en te verspreiden onder een brede groep mensen. Zo ontstaat het idee van een 'moderne' atlas: een verzameling kaarten gebundeld in een boek, van gelijk formaat en op dezelfde schaal, die speciaal voor de uitgave (opnieuw) in koper gegraveerd worden. Het boek wordt door de uitgever in meerdere exemplaren op de markt gebracht, ook dat is nieuw. De productie van de atlas is een flinke onderneming. Ortelius zoekt voor de eerste druk het beste materiaal bij elkaar dat hij kent. Hij tekent alle 53 kaarten zelf over op standaardformaat en zet er beschrijvingen bij van landen en plaatsen. Ten slotte zet hij er een bronvermelding bij naar de originele kaart, wat in de zestiende eeuw nogal ongebruikelijk is. Iedere kaartenmaker gebruikt wel koperplaten van voorgangers, maar zet daar zelden de bron bij. Als de kaarten zijn getekend, laat Ortelius ze in een koperen plaat graveren door Frans Hogenberg en zijn assistenten Ambrosius en Ferdinand Aertsen. Gillis Coppens van Diets doet het drukwerk. De atlas krijgt de naam Theatrum orbis terrarum ofwel Theater van de wereld. De eerste editie verschijnt in 1570 in het Latijn. In 1571 verschijnt de eerste Nederlandse editie. Opvallend is dat de teksten niet rechtstreeks uit het Latijn zijn vertaald, maar speciaal zijn gemaakt voor een algemeen, niet wetenschappelijk publiek. Zo schrijft Ortelius dat Den Haag het beste dorp van Europa is, en dat de inwoners geen muren willen, omdat ze liever in het beste dorp wonen dan in een stad als zoveel andere steden. De atlas van Ortelius is meteen een groot succes. Hoewel zo'n atlas voor een koper een hele investering is, zeker met ingekleurde kaarten, zijn er genoeg rijke burgers die hun kennis van de wereld willen vergroten. De eerste editie is dan ook snel uitverkocht. Ortelius besluit om nieuwe edities te maken, met meer kaarten. Ook verschijnen vertalingen in het Duits, Frans, Spaans en later in het Engels en het Italiaans. Die latere edities worden vanaf 1579 gemaakt door de beroemde Antwerpse drukker Christoffel Plantijn. Literatuur: Marcel van den Broecke (2011), "Ortelius Atlas Maps - An illustrated Guide", nr. Ort76 Prijs: Euro 1.350,-
• Über Künstler

  Abraham Ortelius (1527–1598) war ein flämischer Kartograf und Geograph, der weithin als Schöpfer des ersten modernen Atlas und einer der einflussreichsten Kartografen der Geschichte gilt. Seine bahnbrechende Publikation „Theatrum Orbis Terrarum“ (Theater der Welt) markierte einen Wendepunkt in der Art und Weise, wie geographisches Wissen gesammelt, standardisiert und präsentiert wurde.

  Das 1570 erstmals erschienene „Theatrum Orbis Terrarum“ war sowohl konzeptionell als auch in seiner Ausführung revolutionär. Anders als frühere Kartensammlungen bot Ortelius’ Atlas einen kohärenten und systematischen Überblick über die bekannte Welt mit Karten einheitlicher Größe, einheitlichem Stil und einheitlicher Qualität, begleitet von wissenschaftlichen Kommentaren. Dieser Ansatz wandelte die Kartographie von einem fragmentierten Handwerk in eine strukturierte wissenschaftliche und kulturelle Disziplin und machte die globale Geographie Gelehrten, Kaufleuten und Staatsmännern gleichermaßen zugänglich.

  Ortelius lebte und wirkte im Goldenen Zeitalter der niederländischen Kartographie, einer Zeit, in der Fortschritte in der Erforschung, im Buchdruck und im Handel das europäische Weltverständnis grundlegend veränderten. Neben Gerardus Mercator gilt Ortelius als einer der Begründer der niederländischen Kartografieschule. Während Mercator die Kartenprojektion revolutionierte, zeichnete sich Ortelius durch seine Synthese aus – er vereinte das beste verfügbare geographische Wissen in einem einzigen, maßgeblichen Werk.

  Über seine technischen Leistungen hinaus war Ortelius ein humanistischer Denker mit einem tiefen Interesse an Geschichte, der klassischen Antike und dem kulturellen Austausch. Er unterhielt ein weitreichendes internationales Netzwerk von Gelehrten, Entdeckern und Kartografen und gab seine Quellen sorgfältig an – eine für seine Zeit ungewöhnliche und fortschrittliche Praxis. Diese wissenschaftliche Integrität trug wesentlich zur Glaubwürdigkeit und zum anhaltenden Einfluss seines Werkes bei.

  Abraham Ortelius’ Vermächtnis liegt nicht nur in seinen Karten, sondern auch in seiner Vision der Welt als vernetztes Ganzes. Sein Atlas prägte die europäische Weltsicht über Generationen hinweg und legte den Grundstein für die moderne Kartografie, wodurch er sich einen Platz unter den großen Geistesgrößen der Renaissance sicherte.

Sind Sie daran interessiert, dieses Kunstwerk zu kaufen?